أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
پيشگفتار 9
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
و در حملهء دوّم كه به دليل تصادف با ايام كسالت و وفات پدر بزرگوارش مرحوم آقا محمد على كرمانشاهى در نجف حضور نداشته و در كرمانشاه خدمت پدر بودند رسالهاى در ردّ افكار مسموم و انحرافى وهابيّت تأليف نموده كه در خلال اين سفرنامه آورده شده است ، و اساسا اين روش مؤلف است كه هركجا قدم نهاده با علما و نامآوران از هر فرقهاى به بحث و گفتگو نشسته و اجمال آن افكار و ارشادات خود را برشتهء تحرير كشيده است . چه اينكه وى دانشمندى پرتلاش و مجتهدى توانمند است كه در مهد علم و فقاهت تربيت يافته و گواه بر اين مطلب شهادت اساتيد و تأليفات برجاى مانده از ايشان مىباشد ، و همين است كه اين اثر ( كتاب حاضر ) را از ساير كتابهاى مشابه ممتاز مىنمايد . وى كه با اندوختهاى از علم و فقاهت بار سفر به شبه قارهء هند را مىبندد و در مسير راه بخش وسيعى از شهرها و مناطق ايران را مىبيند با استفاده از همان سرمايه و تيزبينى و فراست به شرح حال مردمان و اوضاع و احوال روحانيّت شيعه در ايران پرداخته و نقد و تعريف جالب و جامعى در اين باب عرضه مىنمايد . از نامى كه براى اين كتابش ( مرآة الأحوال جهاننما ) برگزيده و فصل نهائى كه بر آن افزوده چنين به دست مىآيد كه وى را ميل و رغبت به ادامهء سفر و گشت و گذار به ساير نقاط عالم بوده است كه مشكلات زمان و كوتاهى عمر ؛ وى را مجال نمىدهد . مرحوم آقا احمد در اين اثر همانطوريكه از مثل او انتظار مىرود با ريزبينى و دقّت مشاهدات خود را يادآور شده و توصيف نموده است و شايد بتوان گفت كه : كمتر چيزى از چشم تيزبين ايشان پنهان مانده است .